Bazylika kolegiacka Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Środzie Wielkopolskiej

Architektura i wnętrze

Nad nawami znajdują się sklepienia gwiaździste, a nad prezbiterium sklepienie krzyżowo-żebrowe.

Późnorenesansowy ołtarz główny mieści obraz Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, którego kompozycja nawiązuje do dzieła Petera Paula Rubensa. Towarzyszy mu sześć figur świętych: Piotra, Pawła, Wacława, Kazimierza, Barbary i Katarzyny. Wyżej umieszczono Madonnę z Dzieciątkiem, obraz włoskiego malarza Cathariniego z XVI wieku.

Przy oglądaniu pozostałego wyposażenia zwróć uwagę na:

• Późnogotyckie stalle, czyli ławy chórowe, ufundowane przez biskupa Jana Lubrańskiego. Wykonali je bracia Jan i Leon z Wrześni w latach 1519–1522.
• Polichromowaną grupę pasyjną na belce tęczowej, pochodzącą z początku XVI wieku.
• Obrazy „Podniesienie Krzyża” i „Zaparcie się św. Piotra” na ścianach prezbiterium, reprezentujące XVII-wieczną szkołę flamandzką.
• Renesansową płytę nagrobną Ambrożego Pampowskiego, wojewody sieradzkiego zmarłego w 1510 r.
• Kryształowy świecznik wenecki w nawie głównej.

Organy wybudowała firma Voelkner w 1910 r., a przebudował je Bronisław Cepka z Popowa. Instrument ma elektropneumatyczną trakturę gry, czyli mechanizm sterowania grą.

Historia budowli

Gotycki kościół z początku XV wieku był później rozbudowywany (według Wikipedii).

Okres	Zmiana
Przełom XV i XVI wieku	Dobudowanie naw bocznych oraz wieży
Połowa XVI wieku	Wykonanie renesansowej attyki wieży
1598–1602	Budowa kaplicy Gostomskich po południowej stronie kościoła
16 grudnia 2021 r.	Nadanie świątyni rangi bazyliki mniejszej decyzją Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów

W filarze znajduje się tablica pamiątkowa księdza Augustyna Szamarzewskiego, mansjonarza średzkiego w latach 1857–1887 i jednego z pionierów ruchu spółdzielczego w Wielkopolsce.

Msze, zwiedzanie i dojazd

Terminy mszy oraz zasady udostępniania wnętrza sprawdź na stronie kolegiaty (kolegiata.sroda.wlkp.pl). Znajdziesz tam też godziny otwarcia, informację o możliwości zwiedzania i ewentualnych opłatach. Porę oglądania zabytków dobierz do planu nabożeństw.

W nawigacji wpisz pełną nazwę świątyni razem z nazwą miasta. Miejsce na samochód lub połączenie komunikacyjne na wybrany dzień sprawdź osobno.

Co warto wiedzieć przed wizytą w kaplicy Gostomskich?

Renesansową kaplicę ufundował Hieronim Gostomski, wojewoda poznański. Ma plan ośmioboku i kopułę podzieloną na osiem części. Dziś jest Kaplicą Wieczystej Adoracji Najświętszego Sakramentu, więc zwiedzaj ją w ciszy, z uwagą na osoby modlące się.

Przy wejściu znajduje się brązowa krata wykonana w 1598 r. przez gdańskiego mistrza Krzysztofa Olendorfa. Wewnątrz stoją nagrobki Anny z Ostrorogów Sieniawskiej oraz dziecka, Zygmunta Stadnickiego. Oba wykonano z brunatnego i różowego marmuru.

Oba nagrobki są puste: zmarli spoczywają w krypcie pod kaplicą. Na nagrobku Anny umieszczono tablicę inskrypcyjną jej córki, Urszuli Gostomskiej.

Fot. Bazie, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons